Zelendaya Nû

Zelendaya Nû Aotearoa
Commonwealth realm dewleta serwerî welat dewleta giravî
New Zealand
Ala Mertal
41°12′Bş 174°00′Rh
Dirûşm: 100% Pure
Sirûd: God Defend New Zealand
Parzemîn	Okyanûsya
Dewlet	Zelendaya Nû
Paytext	Wellington (1865–)
Ziman	Inglîzî, inglîzî, New Zealand Sign Language û Māori
Dema avabûnê	13 kanûna pêşîn 1986 26 îlon 1907 3 gulan 1841
Pêk tê ji	Waiheke Island
Birêvebirin
• Awayê birêvebirinê	Monarşiya parlamenter
• Serokê rêveberiyê	Christopher Luxon (2023–)
Rûerd	268.021 km²
Nifûs	5.307.800 (2024)
Saet	UTC+13 UTC+12
Plakaya erebeyê	NZ
Malper	www.govt.nz/
Colony of New Zealand
biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre

Zelendaya Nû yan jî Nû Zelenda (bi inglîzî: New Zealand, bi maorî, Aotearoa) welatekî giravî li başûrê rojavayê Okyanûsa Mezin e ku ji du giravên sereke pêk tê. Zelendaya Nû ji girava bakur (Te Ika-a-Māui), girava başûr (Te Waipounamu) û ji zêdetirî 700 giravên piçûk pêk tê. Welat ji aliyê herêmê ve şeşem welatê giravî ya herî mezin e ku li rojhilatê Awistralyayê li ser Deryaya Tasman û li başûrê giravên Kaledonyaya Nû, Fîjî û Tongayê ye.

Gelemperî

Zelendaya Nû welatekî Commonwealth Realm e. Keyaniya Zelendaya Nû bi Zelandaya Nû re tev Girava Cook û Niue û Tokelau sax dike.

Rûerda Zelendaya Nû 270.534 km² ye. Giravên mezin de ya bakur 113.729 km², ya başûr jî 151.215 km² ye.

Gelhenasî

Gelê nûzelendî bi gelemperî koçerên di Brîtanyayê de hatinî û dimatî wir maorî ne. Gorî hejmartina gelhê di 2006an de 4.141.766 kes li Zelendaya Nû dijî ye. Ji bo mezinahî rûerda welat pira xewle, serî km² 15 mirov dikeve. Li gel kêmzêde %75 yê ji Ewropayê hatine. Wan re Pakeha tê gotin. Li wan şunda bi %14,7 maoriyên polînesî ne.

Nifûs li gorî salan

Sal Nifûs ±% 1991 3.516.000 —     1992 3.552.200 +1,0% 1993 3.597.800 +1,3% 1994 3.648.300 +1,4% 1995 3.706.700 +1,6% 1996 3.762.300 +1,5% 1997 3.802.700 +1,1% 1998 3.829.200 +0,7% 1999 3.851.100 +0,6% 2000 3.873.100 +0,6% 2001 3.916.200 +1,1% 2002 3.989.500 +1,9% 2003 4.061.600 +1,8% 2004 4.114.300 +1,3% 2005 4.161.000 +1,1% 2006 4.209.100 +1,2% 2007 4.245.700 +0,9% 2008 4.280.300 +0,8%	Sal Nifûs ±% 2009 4.332.100 +1,2% 2010 4.373.900 +1,0% 2011 4.399.400 +0,6% 2012 4.425.900 +0,6% 2013 4.477.400 +1,2% 2014 4.564.400 +1,9% 2015 4.663.700 +2,2% 2016 4.767.600 +2,2% 2017 4.859.500 +1,9% 2018 4.941.200 +1,7% 2018 4.699.755 −4,9% 2019 5.040.400 +7,2% 2020 5.103.700 +1,3% 2021 5.118.700 +0,3% 2022 5.120.700 +0,0% 2023 4.993.923 −2,5% 2023 5.263.100 +5,4% 2024 5.307.800 +0,8%
Çavkanî: Li ser Wîkîdaneyê bibîne

Dîrok

Li Zelendaya Nû bi piranî xristiyan hene. Li wan bêtir bi 24% kes ateîst û bi kêmaviyê budîst, hindû, misilman û cihû hene.

Ziman

Li Zelendaya Nû de sê zimanên fermî hêne: îngilîzî, maorî û zimanê ker û lalan (New Zealand Sign Language-NZSL). 96,1% ji gelê wir îngilîzî diaxive. Zimanê maorî bi 4,5% kesî tê axaftin. Zimanê ker û lalan jî di 10 nîsana 2006an û vir de zimanê fermî ye. NZSL bi 0,8% kesî tê bikaranîn.

Aborî

Xudana pezî boş e, îkoturîzm jî heye.

Dîrok

Bi gumani Zelendaya Nû di sedsala vevbara 11an û 13an de ji aliya Polynesiyan hat doz kirin.

Mirovê ji Ewropayê de gehîştiya Zelendaya Nû Deryavanê holandî Abel Tasman bû. Dûv wî re 1769/70 de James Cook çû Zelendaya Nû. Paş James Cook de koçer di Ewropayê de çûna wan giravan. Di 1840 de jî Împeratoriya Brîtanî ew bendiya xwe kir. 1907an de jî ew bû koloniya Brîtanyayê.

Pêşangeh

• 
  Endeavour, keştiya James Cook
• 
  Xortekî maorî
• 
  Kaikōura Ranges
• 
  Waimakariri River
• 
  Aoraki / Mount Cook National Park

Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Zelendaya Nû de hene.

• Kargeriya Zelandaya Nû (bi îngilîzî û maorî)