Fara í innihald

Fidesz

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Fidesz – Ungverska borgarabandalagið
Forseti Viktor Orbán
Varaforseti
Sjá lista
Þingflokksformaður Máté Kocsis
Stofnár 30. mars 1988
Höfuðstöðvar Visi Imre utca 6, 1089, Búdapest
Stjórnmálaleg
hugmyndafræði
Einkennislitur Appelsínugulur  
Sæti á þjóðþinginu
Sæti á Evrópuþinginu
Vefsíða fidesz.hu

Fidesz – Ungverska borgarabandalagið (ungverska: Fidesz – Magyar Polgári Szövetség), yfirleitt kallað Fidesz er ungverskur stjórnmálaflokkur sem aðhyllist kristilega þjóðernishyggju.[1] Leiðtogi flokksins er Viktor Orbán. Flokkurinn er skilgreindur sem fjarhægriflokkur[4] og stefnumál hans eru mjög mótuð af kennisetningum kaþólsku kirkjunnar í Ungverjalandi,[5] sem á í nánu sambandi við flokkinn og þáði miklar fjárhæðir í styrki frá ríkisstjórnum Fidesz.[5] Flokkurinn hefur verið vændur um valdboðsstefnu[3] og hann hefur í síauknum mæli lýst sjálfum sér sem ófrjálslyndum.[2]

Flokkurinn var stofnaður árið 1988 undir nafninu Samband ungra lýðræðissinna (ungverska: Fiatal Demokraták Szövetsége, skammstafað FIDESZ) og var þá mið-vinstrisinnuð og frjálslynd hreyfing aðgerðasinna sem beittu sér gegn ungverska alþýðulýðveldinu, sem var undir marx-lenínískri stjórn. Hreyfingin var skráð sem stjórnmálaflokkur árið 1990 og Orbán varð þá leiðtogi flokksins. Flokkurinn var kjörinn á þing Ungverjalands eftir kosningar í landinu árið 1990. Eftir sigur í þingkosningum árið 1998 stofnaði flokkurinn mið-hægrisinnaða og íhaldssama ríkisstjórn. Flokkurinn tók upp aukna áherslu á þjóðernishyggju snemma eftir aldamótin en á svipuðum tíma tapaði flokkurinn fylgi vegna spillingarhneyksla. Fidesz var í stjórnarandstöðu frá 2002 til 2010 og árið 2006 myndaði flokkurinn kosningabandalag við Kristilega lýðræðislega alþýðuflokkinn (KDNP).

Fidesz vann aukinn meirihluta á ungverska þinginu eftir þingkosningar í landinu árið 2010. Eftir sigurinn í kosningunum tók flokkurinn upp stefnur í anda þjóðernisíhaldsstefnu og kristilegrar þjóðernishyggju.[1] Um leið færðist flokkurinn lengra til hægri og varð gagnrýnni í garð Evrópusambandsins. Árið 2011 var tekin upp ný stjórnarskrá sem treysti tök Fidesz á stjórnarinnviðum Ungverjalands. Flokkurinn viðhélt auknum þingmeirihluta sínum eftir þingkosningar árið 2014. Eftir evrópsku flóttamannakreppuna 2015 tók flokkurinn jafnframt upp orðræðu í anda hægri-popúlisma og á móti innflytjendum.

Fidesz var með 135 sæta þingmeirihluta frá 2022 til 2026. Allir forsetar landsins frá árinu 2010 hafa jafnframt komið úr flokknum. Flokkurinn er með meirihluta í sveitarstjórnum allra 19 sýslna Ungverjalands en er í stjórnarandstöðu í borgarstjórn Búdapest. Fidesz var aðili að Alþjóðasambandi frjálslyndra flokka til ársins 2000 en gekk síðan í Evrópska þjóðarflokkinn. Flokkurinn hélt þeirri aðild til ársins 2021 en hefur upp frá því setið með þinghópi óháðra á Evrópuþinginu. Þann 30. júní 2024 stofnaði flokkurinn, ásamt ANO 2011 frá Tékklandi og Frelsisflokknum frá Austurríki, nýtt bandalag undir nafninu Föðurlandssinnar fyrir Evrópu.[6]

Flokkurinn tapaði þingkosningum Ungverjalands árið 2026 fyrir Tisza-flokknum.

Gengi í kosningum

[breyta | breyta frumkóða]

Þingkosningar

[breyta | breyta frumkóða]
Kosningar Leiðtogi Einmenningskjördæmi Fjölmenningskjördæmi Þingsæti +/– Staða
Atkvæði % Atkvæði %
1990 Sameiginleg forysta 235.611 4,75 (#6) 439.448 8,95 (#5)
22 / 386
Nýr flokkur Stjórnarandstaða
1994 Viktor Orbán 416.143 7,70 (#5) 379.295 7,02 (#6)
20 / 386
Lækkun 2 Stjórnarandstaða
1998 1.161.520 25,99 (#2) 1.263.563 28,18 (#2)
148 / 386
Hækkun 128 Stjórnarsamstarf
(Fidesz-FKgP-MDF)
2002[a] 2.217.755 39,43 (#2) 2.306.763 41,07 (#2)
164 / 386
Hækkun 16 Stjórnarandstaða
2006[b] 2.269.241 41,99 (#1) 2.272.979 43,21 (#2)
141 / 386
Lækkun 23 Stjórnarandstaða
2010[b] 2.732.965 53,43 (#1) 2.706.292 52,73 (#1)
227 / 386
Hækkun 86 Aukinn meirihluti
(Fidesz-KDNP)
Kosningar Leiðtogi Kjördæmi Flokkslisti Sæti +/– Staða
Atkvæði % Atkvæði %
2014[b] Viktor Orbán 2.165.342 44,11 (#1) 2.264.780 44,87 (#1)
117 / 199
Lækkun 110 Aukinn meirihluti
(Fidesz-KDNP)
2018[b] 2.636.201 47,89 (#1) 2.824.551 49,27 (#1)
117 / 199
Stöðugt 0 Aukinn meirihluti
(Fidesz-KDNP)
2022[b] 2.823.419 52,52 (#1) 3.060.706 54,13 (#1)
117 / 199
Stöðugt 0 Aukinn meirihluti
(Fidesz-KDNP)
2026[b] 2.138.002 37,77 (#2) 2.381.790 39,60 (#2)
47 / 199
Lækkun 70 Stjórnarandstaða
  1. Bauð fram í bandalagi við MDF.
  2. 1 2 3 4 5 6 Baup fram undir formerkjum kosningabandalagsins Fidesz–KDNP.

Evrópuþingið

[breyta | breyta frumkóða]
Kosningar Oddviti Atkvæði % Sæti +/− Evrópuþinghópur
2004 Pál Schmitt 1.457.750 47,40 (#1)
12 / 24
Nýr flokkur EPP-ED
2009[a] 1.632.309 56,36 (#1)
13 / 22
Hækkun 1 EPP
(til 2021)
2014[a] Ildikó Pelczné Gáll 1.193.991 51,48 (#1)
11 / 21
Lækkun 2
2019[a] László Trócsányi 1.824.220 52,56 (#1)
12 / 21
Hækkun 1
Óháðir
(frá 2021)
2024[a] Tamás Deutsch 2.048.211 44,82 (#1)
10 / 21
Lækkun 2 PfE
  1. 1 2 3 4 Bauð fram á sameiginlegum lista með KDNP.

Tilvísanir

[breyta | breyta frumkóða]
  1. 1 2 3
    • John Chin, Mirren Hibbert. „Hungary and the future of Europe“. The Loop | European Consortium for Political Research | European Union.
    • Rafi Schwartz (8 apríl 2026). „Why Hungary's elections matter to the global right“. The Week.
    • Ethan Magistro (24 júní 2021). „Christian Nationalists See ILLIBERAL Hungary As A Model For America“. Americans United for Separation of Church and State.
    • Zachary Basu (6 apríl 2026). „MAGA's global model faces existential test in Hungary“. Axios.
    • Carl Rowlands (5 febrúar 2013). „Hungary's rabid right is taking the country to a political abyss“. The Guardian.
    • Alexander Faludy (16. desember 2026). „ABUSE IN THE CATHOLIC CHURCH: IS THIS HUNGARY'S 'BOSTON' MOMENT?“. Balkan Insight.
  2. 1 2
  3. 1 2
  4. 1 2
  5. „Hungary's Orban announces plan to form new far-right bloc in EP“. Euronews (enska). 30 júní 2024. Sótt 30 júní 2024.
  Þessi stjórnmálagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.