Fidesz
| Fidesz – Ungverska borgarabandalagið | |
|---|---|
| Forseti | Viktor Orbán |
| Varaforseti | Sjá lista |
| Þingflokksformaður | Máté Kocsis |
| Stofnár | 30. mars 1988 |
| Höfuðstöðvar | Visi Imre utca 6, 1089, Búdapest |
| Stjórnmálaleg hugmyndafræði |
|
| Einkennislitur | Appelsínugulur |
| Sæti á þjóðþinginu | |
| Sæti á Evrópuþinginu | |
| Vefsíða | fidesz |
Fidesz – Ungverska borgarabandalagið (ungverska: Fidesz – Magyar Polgári Szövetség), yfirleitt kallað Fidesz er ungverskur stjórnmálaflokkur sem aðhyllist kristilega þjóðernishyggju.[1] Leiðtogi flokksins er Viktor Orbán. Flokkurinn er skilgreindur sem fjarhægriflokkur[4] og stefnumál hans eru mjög mótuð af kennisetningum kaþólsku kirkjunnar í Ungverjalandi,[5] sem á í nánu sambandi við flokkinn og þáði miklar fjárhæðir í styrki frá ríkisstjórnum Fidesz.[5] Flokkurinn hefur verið vændur um valdboðsstefnu[3] og hann hefur í síauknum mæli lýst sjálfum sér sem ófrjálslyndum.[2]
Flokkurinn var stofnaður árið 1988 undir nafninu Samband ungra lýðræðissinna (ungverska: Fiatal Demokraták Szövetsége, skammstafað FIDESZ) og var þá mið-vinstrisinnuð og frjálslynd hreyfing aðgerðasinna sem beittu sér gegn ungverska alþýðulýðveldinu, sem var undir marx-lenínískri stjórn. Hreyfingin var skráð sem stjórnmálaflokkur árið 1990 og Orbán varð þá leiðtogi flokksins. Flokkurinn var kjörinn á þing Ungverjalands eftir kosningar í landinu árið 1990. Eftir sigur í þingkosningum árið 1998 stofnaði flokkurinn mið-hægrisinnaða og íhaldssama ríkisstjórn. Flokkurinn tók upp aukna áherslu á þjóðernishyggju snemma eftir aldamótin en á svipuðum tíma tapaði flokkurinn fylgi vegna spillingarhneyksla. Fidesz var í stjórnarandstöðu frá 2002 til 2010 og árið 2006 myndaði flokkurinn kosningabandalag við Kristilega lýðræðislega alþýðuflokkinn (KDNP).
Fidesz vann aukinn meirihluta á ungverska þinginu eftir þingkosningar í landinu árið 2010. Eftir sigurinn í kosningunum tók flokkurinn upp stefnur í anda þjóðernisíhaldsstefnu og kristilegrar þjóðernishyggju.[1] Um leið færðist flokkurinn lengra til hægri og varð gagnrýnni í garð Evrópusambandsins. Árið 2011 var tekin upp ný stjórnarskrá sem treysti tök Fidesz á stjórnarinnviðum Ungverjalands. Flokkurinn viðhélt auknum þingmeirihluta sínum eftir þingkosningar árið 2014. Eftir evrópsku flóttamannakreppuna 2015 tók flokkurinn jafnframt upp orðræðu í anda hægri-popúlisma og á móti innflytjendum.
Fidesz var með 135 sæta þingmeirihluta frá 2022 til 2026. Allir forsetar landsins frá árinu 2010 hafa jafnframt komið úr flokknum. Flokkurinn er með meirihluta í sveitarstjórnum allra 19 sýslna Ungverjalands en er í stjórnarandstöðu í borgarstjórn Búdapest. Fidesz var aðili að Alþjóðasambandi frjálslyndra flokka til ársins 2000 en gekk síðan í Evrópska þjóðarflokkinn. Flokkurinn hélt þeirri aðild til ársins 2021 en hefur upp frá því setið með þinghópi óháðra á Evrópuþinginu. Þann 30. júní 2024 stofnaði flokkurinn, ásamt ANO 2011 frá Tékklandi og Frelsisflokknum frá Austurríki, nýtt bandalag undir nafninu Föðurlandssinnar fyrir Evrópu.[6]
Flokkurinn tapaði þingkosningum Ungverjalands árið 2026 fyrir Tisza-flokknum.
Gengi í kosningum
[breyta | breyta frumkóða]Þingkosningar
[breyta | breyta frumkóða]| Kosningar | Leiðtogi | Einmenningskjördæmi | Fjölmenningskjördæmi | Þingsæti | +/– | Staða | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Atkvæði | % | Atkvæði | % | |||||
| 1990 | Sameiginleg forysta | 235.611 | 4,75 (#6) | 439.448 | 8,95 (#5) | 22 / 386 |
Nýr flokkur | Stjórnarandstaða |
| 1994 | Viktor Orbán | 416.143 | 7,70 (#5) | 379.295 | 7,02 (#6) | 20 / 386 |
Stjórnarandstaða | |
| 1998 | 1.161.520 | 25,99 (#2) | 1.263.563 | 28,18 (#2) | 148 / 386 |
Stjórnarsamstarf (Fidesz-FKgP-MDF) | ||
| 2002[a] | 2.217.755 | 39,43 (#2) | 2.306.763 | 41,07 (#2) | 164 / 386 |
Stjórnarandstaða | ||
| 2006[b] | 2.269.241 | 41,99 (#1) | 2.272.979 | 43,21 (#2) | 141 / 386 |
Stjórnarandstaða | ||
| 2010[b] | 2.732.965 | 53,43 (#1) | 2.706.292 | 52,73 (#1) | 227 / 386 |
Aukinn meirihluti (Fidesz-KDNP) | ||
| Kosningar | Leiðtogi | Kjördæmi | Flokkslisti | Sæti | +/– | Staða | ||
| Atkvæði | % | Atkvæði | % | |||||
| 2014[b] | Viktor Orbán | 2.165.342 | 44,11 (#1) | 2.264.780 | 44,87 (#1) | 117 / 199 |
Aukinn meirihluti (Fidesz-KDNP) | |
| 2018[b] | 2.636.201 | 47,89 (#1) | 2.824.551 | 49,27 (#1) | 117 / 199 |
Aukinn meirihluti (Fidesz-KDNP) | ||
| 2022[b] | 2.823.419 | 52,52 (#1) | 3.060.706 | 54,13 (#1) | 117 / 199 |
Aukinn meirihluti (Fidesz-KDNP) | ||
| 2026[b] | 2.138.002 | 37,77 (#2) | 2.381.790 | 39,60 (#2) | 47 / 199 |
Stjórnarandstaða | ||
Evrópuþingið
[breyta | breyta frumkóða]| Kosningar | Oddviti | Atkvæði | % | Sæti | +/− | Evrópuþinghópur |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 2004 | Pál Schmitt | 1.457.750 | 47,40 (#1) | 12 / 24 |
Nýr flokkur | EPP-ED |
| 2009[a] | 1.632.309 | 56,36 (#1) | 13 / 22 |
EPP (til 2021) | ||
| 2014[a] | Ildikó Pelczné Gáll | 1.193.991 | 51,48 (#1) | 11 / 21 |
||
| 2019[a] | László Trócsányi | 1.824.220 | 52,56 (#1) | 12 / 21 |
||
| Óháðir (frá 2021) | ||||||
| 2024[a] | Tamás Deutsch | 2.048.211 | 44,82 (#1) | 10 / 21 |
PfE |
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- 1 2 3
- John Chin, Mirren Hibbert. „Hungary and the future of Europe“. The Loop | European Consortium for Political Research | European Union.
- Rafi Schwartz (8 apríl 2026). „Why Hungary's elections matter to the global right“. The Week.
- Ethan Magistro (24 júní 2021). „Christian Nationalists See ILLIBERAL Hungary As A Model For America“. Americans United for Separation of Church and State.
- Zachary Basu (6 apríl 2026). „MAGA's global model faces existential test in Hungary“. Axios.
- Carl Rowlands (5 febrúar 2013). „Hungary's rabid right is taking the country to a political abyss“. The Guardian.
- Alexander Faludy (16. desember 2026). „ABUSE IN THE CATHOLIC CHURCH: IS THIS HUNGARY'S 'BOSTON' MOMENT?“. Balkan Insight.
- 1 2
- Péter KrekóZsolt Enyedi (júlí 2018). „Explaining Eastern Europe: Orbán's Laboratory of Illiberalism“. Journal of Democracy.
- Steven Blockmans (28 maí 2019). „The Battle for Europe's Soul“. Council on Foreign Relations.
- Viktor Z. Kazai (1. mars 2022). „Constitutional Complaint as Orbán's Tool“. Verfassungsblog.
- Johan Norberg (6 apríl 2026). „Hungary Is a Laboratory for Illiberal Nationalism. The Results Are In“. Cato Institute.
- Jon Henley (3 apríl 2026). „Hungary elections: what is at stake and who is likely to win?“. The Guardian.
- Ethan Magistro (24 júní 2021). „Christian Nationalists See Illiberal Hungary As A Model For America“. Americans United for Separation of Church and State.
- ↑
- Marianne Gros (30 júní 2024). „Orbán's Fidesz forming new far-right alliance with Austrian, Czech parties“. Politico Europe.
- Grégoire Sauvage (30 júní 2024). „How Orban benefits from Hungary's tailor-made election system“. France 24.
- Berberoglu, Berch (23. september 2020). „Introduction: Crisis of Neoliberal Globalization and the Rise of Authoritarianism in the Early 21st Century“. Í Berberoglu, Berch (ritstjóri). The Global Rise of Authoritarianism in the 21st Century: Crisis of Neoliberal Globalization and the Nationalist Response (1st. útgáfa). New York and London: Routledge. bls. 10. doi:10.4324/9780367854379. ISBN 978-0-367-85437-9. bls. 10: „He points out that since gaining a two-thirds majority in the 2010 general elections, the formerly conservative and now far-right Fidesz–KDNP government led by Viktor Orbán has carried out a root-and-branch transformation of Hungarian society.“
- Jon Henley (3 apríl 2026). „Hungary elections: what is at stake and who is likely to win?“. The Guardian.
- Michael Levitt, Rob Schmitz, Sarah Robbins (5 apríl 2026). „Will Hungary's far-right leader Viktor Orban be voted out of power?“. National Public Radio.
- 1 2
- Nick Thorpe (23 júní 2021). „Hungary's anti-gay law threatens programming of TV favourites“. British Broadcasting Corporation.
- Jonathan Luxmoore (10 apríl 2026). „Hungarians prepare for crucial election“. Church Times.
- Jo Harper (25 júní 2021). „Hungary's real pedophilia problem has nothing to do with 'gay content'“. Emerging Europe.
- Shaun Walker (14 júlí 2019). „Orbán deploys Christianity with a twist to tighten grip in Hungary“. The Guardian.
- Bridget Ryder (1. mars 2024). „The Catholic Church in Hungary is deeply politicized—and shrinking“. America.
- ↑ „Hungary's Orban announces plan to form new far-right bloc in EP“. Euronews (enska). 30 júní 2024. Sótt 30 júní 2024.