Niger
| Mae yna wybodaeth gwerthfawr yn yr erthygl hon – diolch am eich cyfraniad! Ond i gyrraedd safon arferol, derbyniol Wicipedia, gellir mynd yr ail gam. Os na chaiff yr erthygl ei gwella'n ddigonol ymhen wythnos neu ddwy wedi 28 Ebrill 2026, fe all gael ei dileu. Os caiff yr erthygl ei gwella'n sylweddol, wedyn mae croeso i chi dynnu'r neges hon oddi ar y dudalen. Ceir rhestr o erthyglau sydd angen eu gwella yma. Sut mae ei gwella? Dyma restr o hanfodion pob erthygl; beth am dreulio ychydig o amser yn mynd drwyddynt? Gweler hefyd ein canllawiau Arddull ac Amlygrwydd. |
 | |
| Gweriniaeth Niger République du Niger (Ffrangeg) | |
 | |
| Arwyddair | Brawdoliaeth, Gwaith, Datblygiad |
|---|---|
| Math | gweriniaeth, gwladwriaeth sofran, gwlad dirgaeedig, gwlad |
| Enwyd ar ôl | Afon Niger |
| Prifddinas | Niamey |
| Poblogaeth | 21,477,348 |
| Sefydlwyd | 18 Rhagfyr 1958 (Datganiad Annibyniaeth, oddi wrth Ffrainc} 3 Awst Diwrnod Annibyniaeth (1960) |
| Anthem | L'Honneur de la Patrie |
| Pennaeth llywodraeth | Ali Lamine Zeine |
| Cylchfa amser | UTC+01:00, Africa/Niamey |
| Iaith/Ieithoedd swyddogol | Hawsa |
| Daearyddiaeth | |
| Gwlad | Niger |
| Arwynebedd | 1,267,000 km² |
| Yn ffinio gyda | Tsiad, Libia, Algeria, Mali, Bwrcina Ffaso, Benin, Nigeria, Y Cynghrair Arabaidd |
| Cyfesurynnau | 17°N 10°E |
| Gwleidyddiaeth | |
| Corff gweithredol | Cabinet Niger |
| Corff deddfwriaethol | Cynulliad Cenedlaethol |
| Swydd pennaeth y wladwriaeth | Arlywydd Niger |
| Pennaeth y wladwriaeth | Abdourahamane Tchiani |
| Swydd pennaeth y Llywodraeth | Prif Weinidog Niger |
| Pennaeth y Llywodraeth | Ali Lamine Zeine |
.svg) | |
| Ariannol | |
| Cyfanswm CMC (GDP) | $14,915 million, $13,970 million |
| Arian | franc CFA Gorllein Affrica |
| Canran y diwaith | 5 ±1 canran |
| Cyfartaledd plant | 7.599 |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.4 |
Gwlad dirgaeedig yng ngorllewin Affrica yw Niger (ynganiad: niʒɛʁ, enw swyddogol: Jamhuriyar Nijar sef Gweriniaeth Niger). Mae'n ffinio â Nigeria a Benin yn y de, Mali a Bwrcina Ffaso yn y gorllewin, Algeria a Libia yn y gogledd a Tsiad yn y dwyrain. Rhan o'r Sahara yw gogledd y wlad. Mae Afon Niger yn llifo trwy dde-orllewin y wlad. Niamey yw'r brifddinas.
Daearyddiaeth
[golygu | golygu cod]Daw enw'r wlad o afon Afon Niger, y drydedd afon hiraf ar gyfandir Affrica. Er hynny, trwy Nigeria a Mali mae rhannau hiraf yr afon yn llifo, gyda rhyw 500 km yn unig yn llifo trwy weriniaeth Niger. Mae 80% o arwynebedd y wlad yn rhan o anialwch y Sahara, llawer ohono yn anialwch Ténéré. Mynydd Idoukal-n-Taghès (2022 m) yw'r uchaf yn y wlad, ym mynyddoedd Aïr. Llosgfynyddoedd ffurfiodd mynyddoedd Aïr, sy'n rhyw fath o is-gangen o Fynyddoedd Ahaggar dros y ffin yn rhan Algeria'r anialwch. Yn y de-orllewin mae dyffryn Afon Niger, lle mae tiroedd mwyaf ffrwythlon y wlad. Mae de-ddwyrain y wlad yn ffinio â Llyn Tsiad.
Hinsawdd drofannol, sych, sydd gan Niger. Anialwch poeth a sych a geir yn y gogledd (ac eithrio gwerddonau â'u coed datys), ond mae tymor glawog i'w gael yn de, gyda hyd at 750mm o law yn flynyddol. Safana yw llawer o'r tir nad yw'n anialwch, gyda choed kaoba, kapok a baobab yn amlwg.
Niamey yw'r brifddinas a'r ddinas fwyaf. Rhai o drefi eraill y wlad yw Zinder, Maradi, Agadez, Tahoua ac Arlit.
Ieithoedd
[golygu | golygu cod]
Hawsa yw iaith fwya'r wlad gydag oddeutu 55% o'r boblogaeth (rhyw 14,500,000 o bobl) yn ei siarad. Ers 2025, Hawsa yw iaith swyddogol y wlad - roedd iaith y coloneiddwyr o Ffrainc wedi parhau'n iaith swyddogol tan hynny.
Ceir sawl iaith arall yn y wlad: Songaieg (gan gynnwys Zarma), Tamasheceg, Ffwlareg, Canwrieg, Arabeg, Gwrmaneg, ieithoedd Tebw a mwy.
Dolenni allanol
[golygu | golygu cod]- Cymorth Cymru i Niger Archifwyd 2008-10-17 yn y Peiriant Wayback Hanes Cymraes sy'n gweithio gyda Médecins Sans Frontières i helpu ysbyty yn Niger