Di alemannischi Wikipedia isch en Enzyklopedi i de Dialekt vom alemannische Sprachruum, also vo der Dütschschwyz, vom Elsass, vo Liechtestei, vo Oberbade, vom Schwabeland und vo Vorarlberg.
Die Enzyklopedi wachst dür di freiwilligi Hilf vo allne, wo öppis in irer Mundard wöi bytrage. Yträg chöi vo allne Bsuecher gschribe und gänderet wärde. Alli si härzlich yglade mitzmache. Bringet eues Wüsse y und hälfet eso mit, ds Alemannische z pflege, ufzwerte und z erhalte. Di erschte Schritt si ganz eifach!
Wer mir vo der Alemanische Wikipedia si und was mir wei, findsch i üsem Profil.
D Ortler-Alpe, au Ortler-Gruppe, italienischGruppo Ortles-Cevedale, rätoromanischAlps da l'Ortler, sin e Gebirgsgruppe vu dr Oschtalpe in dr norditalienisch Regione Sidtirol, Trentino un Lombardei (Provinze Sondrio un Brescia) un im Schwyzer Kanton Graubünde. Dr Großdail vu dr Gruppe lyt z Sidtirol – au dr hegscht Gipfel, der Ortler, wu mit ere Hechi vu 3.905ms.l.m. au dr hegscht Bärg vu dr Region Tirol isch un d Gruppe zue dr zwoothegschte in dr Oschtalpe no dr Berninagruppe macht.
Di beede Uusdruck Ortler-Gruppe un Ortler-Alpen wäre syt em 19. Johrhundert im dytsche Sprochruum parallel näbenenander bruucht, zum Dail siononym, zum Dail unterschidli. Di 1924 vereffetli Gebirgsgruppenyydailig vum Josef Moriggl (Moriggl-Yydailig) brucht dr Uusdruck Ortler-Gruppe fir e seli großruumig Biet. Di 1984 vereffetli AVE het die Großgruppe ufglest un an ire Stell an di vun enander unterschidene Ortler-Alpen un Sobretta-Gavia-Gruppe etabliert.
In dr Literatur findet mer au verschideni anderi Abwychige vum Umfang vu dr Ortler-Alpe/Ortler-Gruppe. Umstritte isch syter jehär, wu d Schwyzer Biet (Umbrailgruppe, Fallaschchamm) zuegornet wäre, in dr Schwyz wäre si zmaischt zue dr Bündner Alpe zuegrächnet. Verainzelet as Dail vu dr Ortler-Alpe/Ortler-Gruppe ufgfasst wird dergege d Nonsberggruppe mit Laugenspitze un Mendelchamm. (…derganzArtikellese)
... dàss d Elsasser Wiistroß zu da ältscha Touristastroßa ìm Frànkrìch gheert?
... dass em Leerer Eduard Schönenberger näbet de Schuel d Pflääg und d Förderig vo de Mundaart, «öiserer äigetlicher Mueterspraach», ganz wichtig gsy isch?
... dass de Rekord bi de Freqänze und em Güeterverchehr uf de Wetzike-Meile-Bahn im Jahr 1920 mit 532'345 Reisende und 11'014 Tone Güeter gsii isch?
... dass d Buure im Appäzellerland und dä umliggende Bergkanton ihri Hünd immer no unter äm Gsichtspunkt vo dä Bruchstüchtigkeit und weniger noch rassäbedingter Schönheit züchtäd?
... dàss m’r s’ Sàkràmant vu dr Krànkasaalwung vor dr Liürgiireform vum Zwaita Vàtikàànischa Konziil numma in articulo mortis hàt därfa schpanda?
... dass dr Pius Jauch scho Liader uf Italienisch, Deitsch und Schwäbisch gschrieba hòt?
1622: In dr Schlacht bi Mingolsheim (Bild) sige di verainigte Heer vum Peter Ernst II. von Mansfeld un em Georg Friedrich vu Baden-Durlach im Dryssgjehrige Chrieg iber di chaiserdreie Druppe unter em Johann t’Serclaes von Tilly am Ohrenberg.
1848: Di Badisch Revolution im Ramme vu dr Märzrevolution schyteret: Im Gfächt bi Dossebach unterlyt di Dytsch Demokratisch Legion unter dr Fierig vum revolutionäre Dichter Georg Herwegh dr konterrevolutionäre Druppe vu Wirttebärg.
